Jak zagrały górnicze hełmy na Garbatym Moście? Dlaczego głastnost’ pomogła namierzyć kosmitów? Gdzie najlepiej ukryć się podczas pogromu?

Każdego dnia w ramach projektu Związek się rozleciał udostępniamy fragmenty filmów dokumentalnych i fabularnych, opowieści świadków wydarzeń historycznych, książek oraz unikalnych archiwalnych dokumentów. Regularnie publikujemy materiały historyczne bezpośrednio odwołujące się do aktualnych wiadomości. Dla przykładu: w pierwszym dniu „wycofania sił Federacji Rosyjskiej z Syrii” przypomnieliśmy proces wycofywania wojsk radzieckich z Afganistanu.

Na zdjęciu: Barykada anarchistów koło moskiewskiego Białego Domu w 1991 rokufot. Aleksandra Niemienowa

Związek się rozleciał utworzona została podczas wydarzeń ukraińskich w 2014 roku: konfrontacji na kijowskim Majdanie, lądowania zielonych ludzików i aneksji Krymu, zajęcia urzędów miejskich w Charkowie i Ługańsku, pierwszych ofiar w “strefie ATO” i początku wojny w Donbasie. Latem 2014 roku wymienialiśmy się zdjęciami i materiałami video ze schyłkowych czasów ZSRR, wspominając wydarzenia sprzed ćwierćwiecza w kontekście aktualnych informacji. Przypominały nam one tytuły z gazet tamtych czasów oraz wydarzenia takie jak starcia z siłami OMON-u w Wilnie i w Rydze, użycia wojska podczas demonstracji w Tbilisi, militarne wtargnięcie do Osetii Południowej, pogromy etniczne w Baku. Chcieliśmy pokazać reakcje ludzi tamtej epoki i zrekonstruować bieg wydarzeń oczami ich naocznych świadków i uczestników. W Rosji na lekcjach historii w szkołach nie analizuje się procesów zachodzących na przełomie lat 80-tych i 90-tych. Tematy te omija się również w telewizyjnych wiadomościach i programach publicystycznych. Jeżeli mówi się o nich, to wyłącznie tendencyjnie, w jednoznacznie negatywnym kontekście, omijając ich gigantyczny wpływ na transformację mentalności społecznej.

Grupa

Związek się rozleciał istnieje w postaci powiązanych ze sobą grup w sieciach społecznościowych. Esencją naszego badawczego projektu jest historia. Mówiąc innym językiem, tworzymy media nowej generacji o strukturze cross - platform. Nie ograniczamy się sztywnymi ramami geografii czy chronologii - głównym tematem interesującym nas i nasze audytorium jest najnowsza historia krajów byłego ZSRR oraz Bloku Wschodniego.

W ciągu trzech lat działalności projekt Związek się rozleciał skupił wokół siebie liczbę ponad stu piętnastu tysięcy użytkowników. Biorąc pod uwagę wszystkie nasze projekty historyczne, ilość subskrybujących przekracza pół miliona. Oto niektóre z naszych pozostałych projektów:

KSIĄŻKA

Historyczna przeszłość jest dla Rosjan źródłem samoidentyfikacji i punktem odnieseinia dla współczesnego dyskursu politycznego. Związek się rozleciał jest w pewnym sensie utrwaleniem miejsc pamięci, o której mówił francuski historyk Pierre Nora, lecz pamięci postradzieckiej.

Trwała obecność projektu w sieciach społecznościowych bardzo wpłynęła na popularność książki i jej sprzedaż: od czerwcu 2017 roku do lutego 2018 rozeszło się ponad cztery tysiące egzemplarzy. Podczas przygotowania zbioru analizowaliśmy publikacje w gazetach tamtych czasów, porównując je z poglądami osób, które z czasem mogą stać się liderami opinii w swoich rkajach. Oprócz tego rozmawialiśmy z aktywnymi uczestnikami i uczestniczkami wydarzeń, ze zwykłymi ludźmi żyjącymi w tych czasach: aktywistami, lekarzami uzależnień narkotykowych, dysydentami, badaczami kosmosu, przedsiębiorcami, emerytami, uczestnikami sekt, ekologami, inżynierami, muzykami, uchodźcami.

W celu analizy ruchu górniczego, rynku usług pogrzebowych oraz problemów dotyczących schronów specjalnych, rozmawialiśmy ze specjalistami.

Spis treści

AUTORZY

Dmitrij Okriest
Korespondent agencji informacyjnej RBK. Wcześniej pracownik magazynu The New Times, współpracownik magazynów GQ, Rosyjski Reporter, Duże Miasto, oraz Snob. Autor pozycji Życie bez państwa: rewolucja w Kurdystanie.
Stanisław Kuwaldin
Doktor nauk historycznych, specjalista z najnowszej historii Polski. Współpracuje z portalami Republic, Colta, Arzamas oraz Otwartym Światem. Wcześniej pracował w Gazeta Ru oraz Kommersant. Ekspert rady do spraw międzynarodowych Rosji, pracował nad projektem multimedialnym 1917. Wolna historia.
Jewgienij Buziew
Dziennikarz, założyciel projektu Związek się rozleciał. Współpracuje z OVD-Info, portalem Snob oraz Uniwersytetem Otwartym. Był redaktorem w wydawnictwie.

Recenzje

Kasety VHS, moskiewski Biały Dom i Grozny: autorzy Związek się rozpadł opowiadają o niedopowiedzianych latach 80. i 90.
To trójwymiarowy obrazek, przedstawiony przez Obserwatora, który wyłączył w sobie Sędzię.
Kultowe piosenki rockowe sąsiadujące ze zdjęciami pierwszej kampanii czeczeńskiej i strajkujących górników, zapomniane filmy czasów pierestrojki zmieszane z pierwszymi reklamami.
Nie do końca sformułowana, ale bardzo żywa wersja wydarzeń oczami obecnych trzydziestolatków. Lata 90-te w książce Związek się rozleciał - to tragiczne, lecz jednocześnie, chyba, najbardziej prawdziwe lata dramatu historycznego, w których sformułowała się obecna Rosja.
Głównym zadaniem autorów było postawienie w jednym rzędzie wydarzeń politycznych, kulturalnych i społecznych. Jednakowe znaczenie ma tu pamięć o strzykawkach w skrzynkach pocztowych i finansowym krachu 1998 roku, o codzienności płacenia haraczów i nieokreśloności systemu ustawodawczego.
Naprawdę świeże spojrzenie na tę dekadę, nieobciążony wewnętrznymi stereotypami, w tym także anty-jelcynowskimi.
“Związek się” nie sprowadza się jedynie do zwalczania stereotypów o latach 90. Przypomina wiele zapomnianych realiów ówczesnego życia.
Opowieści od uczestników wydarzeń pomagają nie zapomnieć o głównym — o tym, że historia dwudziestopięciuletniej dawności jest jeszcze daleka od końca
Rozpad Imperium to główne wydarzenie nie tylko stulecia, lecz względnie niedawnej historii. Każdy może tu znaleźć coś dla siebie: historię usług pogrzebowych, losy króla literatury brukowej, historie pracy w mediach na przykładzie dziennikarki Telewizji ORT.
Nostalgiczna moda na lata 90-te stała się reakcją na oficjalne utożsamianie tej dekady z klęską, usprawiedliwiającą wszystkie wydarzenia, które nastąpiły w epoce kolejnej. Związek się rozpadł z lekka przypomina projekt popularnego historyka Leonida Parfionowa Niedawno. Różni się od niego tym, czym Internet różni się od telewizji. Jest szybszy, politycznie niepoprawny i bliższy publiczności.
Sens książki polega na walce z pamięcią wybiórcza, w komplikowaniu obrazu, który udaje się tylko dzięki fragmentyzacji.
Książka na podstawie strony zawiera zarówno opowiadania ludzi, którzy żyli w latach 90 - tych, jak i teksty, napisane na podstawie komentarzy z portalu VK.
Co pamiętacie z pieriestrojki i lat 90-tych? Dziennikarze sporządzili test na pamięć kolektywną o minionej epoce na podstawie Związek się rozpadł.

WYDAWNICTWO

Książka Związek się rozleciał została wydana dzięki wsparciu Wydawnictwa Uniwersytetu Dmitrija Pożarskiego, który jest jednostką Rosyjskiej Fundacji Wsparcia Wykształcenia i Nauki. Wydawnictwo zajmuje się publikacją literatury popularno – naukowej z dziedziny socjologii, filozofii, geopolityki, etnografii oraz religii. Opublikowało prace takich autorów jak: projektant świato-systemowej analizy Immanuel Maurice Wallerstein, założyciel Szkoły Filozofii Budapesztskiej Szegedi Lukács György Bernát, specjalista ds. Wschodu Ahmed Rashid, badawca ruchów powstańskich Georgiy Derlugian oraz autor koncepcji geoekonomii Edward Nicolae Luttwak.

MATERIAŁY

Praca nad projektem Związek się rozpadł odbywa się we współpracy z subskrybującymi użytkownikami i jest próbą odczarowania oczywistości dotyczących zamkniętej epoki lat 90-tych. Prawdziwy sukces polega na tym, że czytelnicy aktywnie pomagają tworzyć stronę oraz książkę, publikując historie rodzinne i zamieszczając zdjęcia z prywatnych archiwów.

Zawartość strony publicznej to między innymi skany przedwyborczej gazetki Broń Boże!, wierszy wiceprezydenta Iczkerii Zelimchana Jandarbijewa, monologi kombatantów wojen czeczeńskich, zdjęcia uczestników nacjonalistycznego Stowarzyszenia Pamięć, oraz teledyski Bogdana Titomira, króla rosyjskiej muzyki dance, przegrane z kaset VHS. Ci, którzy urodzili się przed rozpadem komuny, łatwo przypomną sobie te obrazy, imiona i nazwy. Ci, którzy urodzili się później, zdziwią się oglądając surrealistyczne obrazki z „okresu przejściowego” – OMON na ulicach w Rydze, święto pijanych desantowców czy oficjalny bankiet pod nutę eurodance.

PERSPEKTYWY

Pierwsze wydanie z cyklu Związek się rozleciał nie aspirowało do pełnego przedstawienia całości. Większość aktualnych aspektów historii lat 90-tych pozostała nieopisana. Część tych tematów planujemy naświetlić w drugiej części cyklu. Chcemy opowiedzieć o przestępczości zorganizowanej, historii muzyki tanecznej, separatyzmie, kinie kooperatywnym, historii psychoterapii oraz o upadku ustrojów socjalistycznych w bloku wschodnim.

Oprócz tego, szykowana jest pozycja o pierwszej wojnie czeczeńskiej oraz popularno – naukowa analiza dotycząca Afryki Równikowej, pod nazwą Junta Express.

Na zdjęciu: Idi Amin, prezydent Ugandy